زباله سوز
زباله‌سوزی در مدیریت پسماند؛ روند جهانی، مزایا، چالش‌ها و ملاحظات ایران
روند استفاده از زباله سوزها در جهان به عنوان یکی از روشهای دفع پسماند و به دلیل پیشرفت فناوری‌های زباله سوز به ویژه در بخش کنترل انتشار آلاینده‌ها، محدودیت‌ها و مقررات سختگیرانه در خصوص استفاده از محل‌های دفن زباله برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و نیز امکان تولید انرژی در حال گسترش بوده که در این میان استفاده از این روش همواره موافقان و مخالفانی نیز داشته است.
تصویر کلی از وضعیت جهانی
در حال حاضر بیش از ۲۵۰۰ واحد زباله سوز در سراسر جهان مشغول به فعالیت می‌باشند که ظرفیت پذیرش ۴۰۰ میلیون تن زباله در سال را داشته و به میزان ۱۰۰ تراوات ساعت برق تولید می‌کنند؛ این میزان معادل نیاز انرژی ۴۰ میلیون خانوار است. کشورهای پیشرو در این زمینه شامل ژاپن با ۱۲۰۰ واحد، اتحادیه اروپا با ۵۰۰ واحد، چین با ۴۰۰ واحد و نهایتا آمریکا با ۷۶ واحد می باشند. برابر اطلاعات موجود، سهم بهره گیری از روش زباله سوزی در کشورهای مختلف بین ۳ تا ۸۰ درصد در مقایسه با سایر روش‌ها متغیر است.
مزایا و کارکردهای کلیدی
زباله سوزها با کاهش ۹۰ درصدی حجم زباله موجب افزایش ظرفیت محل‌های دفن شده و به طور غیر مستقیم و به دلیل کاهش میزان دفن پسماندها از تولید گاز متان و شیرابه در محل‌های دفن زباله جلوگیری می‌کند. همچنین، نیاز به فضای کمتر در مقایسه با سایر روش‌ها، امکان دفع طیف وسیعی از انواع پسماندها و استحصال انرژی گرمایی و تولید برق را می‌توان از مزایای دیگر استفاده از این روش دانست.
چالش‌ها و نگرانی‌ها
مهم‌ترین چالش‌ها و نگرانی‌ها در رابطه با استفاده از زباله سوزها مربوط به انتشار آلاینده‌ها و ترکیبات سمی در هوا (خصوصا دی اکسین، فوران، گازهای اسیدی، ذرات معلق و….) در صورت عدم استفاده از فناوری‌های کنترل انتشارات استاندارد، هزینه احداث و راهبری بالاتر نسبت به سایر روش‌ها و راهبری پیچیده‌تر بوده که با توجه به پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری‌های کنترل انتشارات، بهینه سازی و افزایش راندمان استحصال انژی، امکان فروش برق تولیدی و…. تا حدود زیادی موجب کاهش نگرانی‌ها در استفاده از روش زباله سوزی گردیده است.
کجا زباله‌سوزی می‌تواند یک راه‌حل کلیدی باشد؟
زباله‌سوزها به‌ویژه در کشورها و یا شهرهایی که به دلیل تراکم بالای جمعیت با کمبود زمین مواجه بوده و یا شرایط اقلیمی و جغرافیایی خاص آنها نظیر بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی موجب عدم امکان استفاده از روش دفن می‌گردد، یک راه حل کلیدی بوده که نیازمند سرمایه گذاری در بهره گیری از فناوری‌های پاک‌تر، قوانین سختگیرانه در خصوص انتشار آلاینده‌ها و نظارت دقیق بر عملکرد صحیح تاسیسات زباله سوز برای رفع نگرانی‌های مورد اشاره می‌باشند.
ملاحظات و چالش‌های توسعه زباله‌سوزی در ایران
در صورت رعایت اصول فنی و زیست محیطی و رفع برخی چالش‌های پیش روی این روش در ایران، استفاده از روش زباله سوزی در استان‌های شمالی کشور که با کمبود زمین و تراکم جمیعت بالا و شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی مواجه هستند، می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. از جمله چالش‌های استفاده از فناوری زباله سوزی در ایران را می‌توان عدم امکان پایش و اندازه‌گیری برخی آلاینده‌های این تاسیسات نظیر دی اکسین و فوران دانست که تجهیزات آن در سطح ملی وجود نداشته و نیازمند سرمایه گذاری حدود یک میلیون دلاری برای راه اندازی آزمایشگاه مرجع در این خصوص است. همچنین ارزش حرارتی پایین زباله در اکثر نقاط ایران که ناشی از سهم بالای پسماندهای فساپذیر در جریان زباله تولیدی و رطوبت بالای آنها می‌باشد، از دیگر چالش‌های پیش رو می‌باشد که با ایجاد برخی سیاست‌های اجرایی و نیز بهره گیری از روشهای تلفیقی در مدیریت پسماندها می‌توان تا حد زیادی چالش مذکور را برطرف نمود. تعدیل قیمت خرید تضمینی برق تولیدی در تاسیسات زباله سوز نیز سهم بزرگی در ترغیب سرمایه گذاری در احداث تاسیسات زباله سوز داشته که می‌بایست مورد توجه سیاستگذاران و مدیران کشور قرار گیرد. همچنین، اصلاح و بازنگری ضوابط استقرار تاسیسات زباله سوزی و نیز استانداردهای کمی و کیفی بهره برداری از این تاسیسات موضوع بسیار مهمی بوده که می‌بایست با بهره گیری از پتانسیل و ظرفیت‌های علمی کشور به موازات اقدامات اجرایی مورد توجه قرار گیرد. در حال حاضر در کشور ایران حدود ۱۲۵۰ تن زباله در روز، از طریق روش زباله سوزی دفع می‌گردد که در مقایسه با میزان پسماندهای تولیدی در کشور، سهمی بسیار ناچیز و اندک می‌باشد.